Kürtçe şarkıları Türkçe ilahiye uyarlayan Menzilci Önel'e Temo'dan tepki: Dizo Abdurrahman

08 May 2021

Menzil tarikatına bağlı Abdurrahman Önül, 10 Kürtçe şarkı ve ilahiyi Türkçeleştirip albümlerine koydu. Temo sosyal medya hesabından "#dizoAbdurrahman" (Hırsız Abdurrahman) etiketi ile yaptığı paylaşımda, 'Kürtçe şarkıları çalıp çırpıp ilahi yapıyor. Hem çalıyor hem sevap kazanıyor' diyerek  tepki gösterdi

 

Cumhuriyetin kuruluşundan bu yana dönemin siyasal iklime göre sistemin kültürel inşasında kullanılan Kürtçe müzik eserlerinin Türkçeleştirilmesi kervanına siyasal İslamcılar da katıldı. İlki 1926'da Milli Eğitim Bakanlığına bağlı dönemin Darülelhan Müdürü (Nağmeler Evi) Yusuf Ziya'nın bizzat oluşturduğu heyetin Kürt coğrafyasına yaptığı geziyle toplanan 250 eserin Türkçeleştirilmesi sürecine ilahiler seslendiren Menzil tarikatı müridi müzisyen Abdurrahman Önül'ün de katıldı. 

En az 10’u Kürtçe 

Mezopotamya Ajansı haberine göre Önül'ün bugüne dek çıkardığı 24 ilahi albümündeki 10 ilahinin müziği Kürtçe şarkılara ait. "Dizîya Tirk'an" adlı Youtube kanalı, Cumhuriyetin inşa süreci olan 1926- 1948 yılları arasında Kemalist isimlerde 2 bin 829 Kürtçe müzik eserinin toplanarak Türkçeye çevrilmesi sürecine Önül'ün de katıldığını, okuduğu ilahileri inceleyerek tespit etti. Kürt sanatçıların seslendirdikleri anonim şarkılar ile söz ve müzikleri bizzat kendilerine ait olan şarkıları, Önül'ün söylediği ilahilerle karşılaştırılması sonucu elde eden sonuçları paylaşan bu Youtube kanalı, Önül tarafından seslendirilen en az 10 ilahinin Kürtçeden Türkçeye uyarlandığını duyurdu.

 2’si Kirmanckî, 8’i Kurmancî

Önül'ün Türkçeleştirdiği şarkılar arasında Kürtçenin Kirmançkî (Zazaca-Dimilkî) lehçesinden 2, Kurmancî lehçesinden ise 8 şarkı bulunuyor. Bu konuda kanalın paylaşımına göre Önül'ün müziklerini Türkçe sözlere uyarladığı şarkıların başında Mikail Aslan'ın seslendirdiği Dersim'in Ovacık ilçesine ait anonim Dimilkî şarkı "Elkajiyê" geliyor. 

Bu şarkıyı "Bir görseydik seni" adıyla ilahileştiren Önül'ün müziğini seslendirdiği Türkçe ilahiye uyarladığı başka bir Dimilkî eser ise Ayşe Şan, Şivan Perwer ve Aram Tigran gibi birçok Kürt sanatçısının seslendirdiği söz ve müziği anonim olan "Ximximê To Ra Vana" şarkısı oldu. Önül, bu şarkıyı da "Aşkın ile Aşıklar" adıyla Türkçeleştirdiği belirtildi. 

Önül, yine Zîlan katliamı anlatıp söz ve müziği anonim olan ve Dengbêj Kazo'nun seslendirdiği "Geliyê Zîlan" ağıdını "Uçun Kuşlar Medine'ye" adıyla Türkçeleştirdi. 

Önül'ün Türkçeleştirdiği diğer bir Kürtçe eser ise, birçok Kürt sanatçının 90'larda albümlerinde yer alan  "Dilbera'm Dilber" şarkısı oldu. Söz ve müziği anonim olan bu şarkıyı Önül, "Ağlaya Ağlaya" adıyla Türkçe ilahi formatına uyarladı.

Bir zamanlar herkesin dilinde olan "Bîngol Şewtî" parçası da Önül'ün Türkçeleştirdiği Kürtçe ilahiler arasında. Önül, söz ve müziği anonim olan ağıdı, "Yusuf Yüzlüm" adıyla derledi.

Sanatçı Diyar'ın "Erdalê min" şarkısı yine Önül tarafından "Ey Nefsi Serkeş" adıyla ilahileştirilen Kürtçe şarkılar arasında. Sanatçının Önül tarafından Türkçeleştirilen bir diğer şarkısı ise "Pîroz Be" oldu. Önül, şarkıyı "Gül Yüzlü" adıyla Türkçe olarak ilahileştirdi. 

Kürtçe ilahiyi Türkçeleştirdi

Önül, Kürt tasavvufçuların zikir törenlerinde seslendirdiği ilahi olan "Hawar Geylanî" adlı tasavvuf parçasını da çaldı. Önül, ismini doğduğu İran'ın siyasi sınırları içinde bulunan Kürt kenti Gîlan/Geylan'dan alan Kürt tasavvufçu, Kadiri tarikatının kurucusu Abdulkadir Geylanî adına bestelenen ilahiyi "Havar Geylani" olarak Türkçeleştirdi.

Aram Tigran’dan da çaldı

Önül,Klasik Kürt şiirinin önemli temsilcisi Feqiyê Teyran'ın "Ay Dilberê" şiirini besteleyen Ermeni sanatçı Aram Tigran'ın müziğini alıp "Medine Gülü" adıyla Türkçe ilahiye çevirdi. 

Önül'ün Türkçe ilahiye çevirdiği bir diğer şarkı ise "Yara Min Tu Rewşenî" oldu. Önül, anonim Kürtçe şarkıyı, müridi olduğu Menzil tarikatına atfederek "Menzil'de Üç Minare" adıyla Türkçeleştirdi.

Selim Temo’dan 'dizo' tepkisi

Kürt yazar ve akademisyen Selim Temo, Kürtçe şarkıları Türkçeleştiren Önül’e sert tepki gösterdi. 

Temo, sosyal medya hesabından "#dizoAbdurrahman" (Hırsız Abdurrahman) etiketi ile yaptığı paylaşımında Önül’e yönelik "Kürtçe şarkıları çalıp çırpıp ilahi yapıyor. Hem çalıyor hem sevap kazanıyor. Hem dünyayı hem ahreti garantiye alıyor. Tam 'çağımızın bir kahramanı' walla" ifadelerini kullandı.

 Kürtçe şarkıların Türkçeleştirilmesi süreci 

Kürtçe şarkıların "derleme" adı altında Türkçeleştirilmesi, 1926 yılında başladı. Cumhuriyetin Osmanlı'dan kalan dinselleşmeye karşı rejimin kültürel yönünü güçlendirmek için Anadolu'ya turlar düzenlendi. İlk tur 1926 yılında Darülelhan Müdürü Yusuf Ziya'nın başlattığı ve Cumhuriyetin kurucu ruhuna atıfla Samsun'dan başlatılan gezide Antep, Urfa yöresine ait 250 Kürtçe eser toplanıldı.

1938’de 491 Kürtçe şarkı toplandı

Kürtçe eserlerinin Türkçeleştirilmesinin ikinci seferi ise Milli Eğitim Bakanlığına Bağlı Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğüne bağlı Ankara Devlet Konservatuarı öğretmenleri tarafından 1938 yılında yapıldı. Ulvi Cemal Erkin başkanlığında yapılan bu gezide, aslen Diyarbakırlı Muzaffer Sarısözen de başkan yardımcısı olarak yer aldı. Malatya, Diyarbakır, Urfa, Antep, Maraş'ta toplamda 491 Kürtçe şarkı toplanır. Kürtçe bilen Sarısözen, toplanan bu Kürtçe şarkıları Türkçe olarak yeniden yorumlar.  

Üçüncü gezi TRT tarafından 1967’da yapılır. Tüm Türkiye’den bin 788 parça derlenir. 

300 Kürtçe şarkı ve yurttan sesler korosu

Dördüncü resmi gezi ise Kültür Bakanlığı Milli Folklor Araştırma Dairesi tarafından 1976 yılında gerçekleşir. Sadece Urfa ile sınırlandırılan bu gezide toplanan 300 Kürtçe şarkı, “yöre ağızları” denilerek Yurttan Sesler Korusu tarafından Ankara Radyosu'nda seslendirilir.

Ruhi Su ve Neşet Ertaş da sürece katıldı

Daha sonra toplumcu olarak bilinen sanatçılar da sürece dahil olur. Ruhi Su, Hesen Zirek'in "Ey Niştiman" şarkısını "Ankara'nın Taşına Bak", yine Zirek'in "Nesrîn Emro Bihar e" şarkısını "Ağlama Yar" adı altında Türkçeleştirerek furyaya katkı sağlar. 

Neşet Ertaş da, Gürcistan Kürtlerinin anonim şarkısı olan ve Rüstemê Isko tarafından 1968 yılında seslendirilen "Min Te Dît Bû" şarkısını "Gönül Dağı" adlı şarkıyla Kürtçe şarkıların Türkçeleştirilmesindeki yerini alır.

Popüler kültürün yaygınlaşmasıyla Kürt olup, Türkçe müzik yapan sanatçılar işin gönüllüsü olur. İzzet Altınmeşe, İbrahim Tatlıses, Burhan Çaçan, Özcan Deniz, Mahsun Kırmızıgül ve daha bir çok isim söz ve müziğinin kendilerine ait olduğunu öne sürdüğü Kürtçe şarkıları Türkçeleştirir. 

Türk milliyetçileri de talanda geri kalmaz. Milliyetçi şarkıcı Mustafa Yıldızdoğan'ın söz ve müziğinin kendisine ait olduğunu öne sürdüğü "Ölürüm Türkiye'm" şarkısı da Kamışlo Kürtlerinin "Dayê" adlı şarkı olduğu ortaya çıkar. Kıraç'ın "Ben de Gidem Paytahta" şarkısının da Xerepetê Xeco tarafından seslendirilen anonim bir Kürtçe klam olduğu ortaya çıkmıştı.

DİYARBAKIR


Etiketler : Selim Temo, KÜRTÇE,