Kur krizi 'gazı' da vurdu

26 Kas 2021

Kommersant'ın tahminlerine göre sadece 2019'da özel şirketler Gazprom'a al ya da öde şeklindeki anlaşmada yaklaşık 1,7 milyar dolar ödemesini yapmadı. Gazprom, gaz satışında Ankara'dan devlet garantisi istiyor

Yuriy Barsukov*

Lira kurundaki keskin düşüş, Türkiye ile Gazprom arasında bazıları yıl sonunda sona erecek olan gaz sözleşmelerinin yeniden müzakere edilmesini zorlaştırabilir. Ayın başından bu yana, lira dolar karşısında neredeyse yüzde 20 değer kaybetti ve bu da Türk özel şirketlerin gaz için ödeme yapma kabiliyetini sorgulatıyor. Analistlere göre, bu durumda Türk hükümetinden doğrudan hazine garantisi veya ön ödemeli tedariklere geçiş gerekebilir.

Türkiye Enerji Bakanı Fatih Dönmez Anadolu Ajansı'na verdiği demeçte, Türkiye'nin Gazprom ile 1 Ocak 2022'de sona eren anlaşmaların yerine yıl sonuna kadar yeni gaz tedarik sözleşmeleri imzalamayı beklediklerini söyledi. Yılda 8 milyar metreküplük sözleşmelerden söz konusu ve, toplam miktarın yaklaşık yarısı devlete ait Botaş şirketine gidiyor, geri kalanı - özel şirketlere için Avrasya gaz (0,5 milyar metreküp), Shell (0,25 milyar metreküp), Boğaz gaz (0,75 milyar metreküp) ve Enerco (2,5 milyar metreküp). Dönmez'e göre, yeni sözleşmelerin süreleri üç ila on yıl arasında değişebiliyor. Botaş ve özel şirketler için de arz fiyatının aynı olacağını kaydetti.

Finansal istikrar sürmedi

Son durum son derece önemlidir, çünkü Türkiye daha önce özel şirketlere Botaş'a verilen fiyata göre indirimli olmasında ısrar etmiştir. Bu durum, ülkedeki gaz fiyatlarının çoğunlukla düzenlendiği ve 2014'ten bu yana yetkililerin, özel şirketlerin iç pazarda zarar görmeden gaz satmalarını sağlayacak bir oranda arttıracak zamana sahip olmadıkları gerekçesiyle açıklandı. Kurdaki hızlı değişimler (artış), esas olarak, Türk lirasının, gaz ithalat sözleşmelerinin üzerinden yapıldığı dolar karşısında sürekli olarak düşmesinden kaynaklandı. Botaş, aynı zamanda gaz taşıması ve iç piyasada gaz satışlarından kaynaklanan sürekli hale gelen kayıpları karşılamak için başka gelirleri olması nedeniyle daha güvenilirdi.

Sonuç olarak, 2014-2017'de Gazprom, özel şirketlere çeşitli indirimler sağladı, ancak yine de çoğu finansal istikrarı sürdürmedi.

1,7 milyar dolar ödenmedi

"Kommersant'ın tahminlerine göre sadece 2019'da özel şirketler Gazprom'a al ya da öde şeklindeki anlaşmada yaklaşık 1,7 milyar dolar ödemesini yapmadı ve Rus şirketi ilgili uluslararası tahkimleri kazanmasına rağmen hala bu parayı alamıyor."

Bu nedenle, Kommersant'ın edindiği bilgilere göre Gazprom, süresi dolan sözleşmeler kapsamındaki tüm ürünü (gazı) Botaş'a devretmeyi teklif etti (2009 ve 2012'ye kadar Gazprom ile tüm sözleşmeleri elinde tutan devlet şirketiydi). (Özel şirketlerin almayı taahhüt ettiği gazı Botaş alacak ve parayı devlet ödeyecek.)

Panik doları uçurdu

Şimdi durum, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın enflasyon yükselişinin arka planına karşı sıkı bir para politikasına geçmeyi reddetmesi nedeniyle Kasım ayında kademeli bir zayıflamadan hızlı bir düşüşe dönüşen lira kurunun istikrarsızlığıyla daha da karmaşıklaşıyor. Yılın başından bu yana lira, dolar karşısında değerinin yüzde 45'inden fazlasını kaybetti ve bunun yarısı - Kasım ayının başından beri yüzde 20 kadar değer kaybetti. 23 Kasım'daki panikle yapılan işlemler sırasında 1 dolar 13,45 oldu. Dünya doğalgaz fiyatlarının artmasıyla birlikte yerel para biriminin değer kaybetmesi, özel şirketler bir yana, Botaş için bile ithal gaz alımını zorlaştırıyor. Aynı zamanda, Rus gazı şu anda Türkiye için piyasadaki en ucuz seçeneklerden biri ve Gazprom'a göre 2021'in on ayında arz yüzde 110 artarak 23 milyar metreküpe ulaştı. Gazprom'un Türkiye ile kontratlarının toplam portföyü şu anda 32 milyar metreküp.

Durum ciddi

"Gazprom'un önemli bir müşterisi olarak Türkiye'nin kapasitesi ve özel şirketlerinin yükümlülüklerini yerine getirmesiyle ilgili kronik sorunlar göz önüne alındığında, durum gerçekten azımsanmayacak kadar ciddi" diyor FNEB'den Aleksey Grivach.

Buna göre, Türkiye özel şirketleri Rusya gaz piyasasında tutmayı planlıyorsa, o zaman ödeme konusunda devlet garantisi sağlanmalıdır. Alternatif bir senaryo, onlarla tam veya kısmi ön ödeme koşuluyla nispeten kısa vadeli sözleşmelerin yapılmasıdır. Ayrıca Gazprom, Türk şirketlerine yoğun talebi karşılamak için elektronik ticaret platformunda gaz satın almalarını teklif edebilir.

*Kammersant sitesi

Çeviren: Aysel Tabak


Etiketler : çeviri,